Wełna

  • |

    Wełna polskiej owcy górskiej. Owca Miesiąca!

    PrzezEwa Rozkosz

    Polska owca górska daje wełnę mieszaną i grubą. To wymagający surowiec do przędzenia, który potrafi jednak zachwycić. Różnorodność włókien wymaga starannego przygotowania wełny i uwagi podczas formowania nici. Wyroby z niej niosą też opowieść o górskich pastwiskach, pasących się na nich owcach i kulturze pasterskiej, kształtowanej między innymi przez tradycję wołoską. To dzięki tej historii góry i wełna tak mocno łączą się w naszej wyobraźni.

    W najnowszym wpisie przyglądam się budowie wełny polskiej owcy górskiej, pokazuję drogę od runa do ręcznie przędzionej nici i dzielę się wrażeniami z dziania szalika. Zastanawiam się również, jak dziś wykorzystać ten niezwykły surowiec.

    Polska owca górska jest dziewiątą Owcą Miesiąca!

  • |

    Wokół polskiej wełny. O przędzeniu, pamięci i wspólnocie

    PrzezEwa Rozkosz

    Przedstawiam Wam moje refleksje nad polską wełną oraz społecznością, która po nią sięga, eksploruje ten surowiec poddając go ręcznej obróbce, o tym co tworzy dziś wełniarskie dziedzictwo. Bo wełnę można doświadczać, analizować pod względem technicznym, ale także patrzeć na nią przez soczewkę humanisty.

    Mój tekst jest częścią wystawy Nić wspólnoty towarzyszącej obchodom Światowego Dnia Przędzenia w Miejscach Publicznych – edycji warszawskiej. Do 11 października 2026 r. wystawę można oglądać w Domu Kultury Kadr. Kuratorkami są Karola Kaczorek (Dom Kultury KADR), Joanna Michalska (nitkomaniacy.pl) oraz pisząca te słowa – Ewa Rozkosz (projektpolskawelna.pl).

    „Wystawa przygląda się przędzeniu z różnych perspektyw – jako rzemiosłu, procesowi twórczemu i praktyce, która od dawna sprzyja budowaniu więzi. Opowiada o wełnie i innych włóknach, narzędziach oraz technikach przędzenia, a także o ludziach, którzy odnajdują w tej pracy uważność, satysfakcję i poczucie wspólnoty.

    Na wystawie prezentowane są prace prządek oraz historie związane z rękodziełem opartym na pracy z przędzą. Obok zagadnień technicznych pojawiają się pytania o to, co sprawia, że coraz chętniej sięgamy po rękodzieło, jaką rolę odgrywa ono we współczesnym życiu oraz jak powinny wyglądać nasze relacje ze zwierzętami, od których pozyskujemy runo”.

    Wystawa pełna jest motków i prac wykonanych z ręcznie uformowanej przędzy. Można też obejrzeć ją w różnych fazach obróbki. Zachwycają zarówno rękodzielnicze prace, jak i fotografie owiec (od Owce w Polsce), bo bez nich nie byłoby tej całej opowieści o wełnie. A to wszystko uzupełnione obszernymi opisami, które pozwalają lepiej zrozumieć, czym jest wełna oraz powiązane z nią rękodzieło.

    Polecam wizytę w Domu Kultury Kadr w Warszawie, a teraz zapraszam do czytania.

  • ||

    Wełna owcy fryzyjskiej. Owca Miesiąca!

    PrzezEwa Rozkosz

    Owca fryzyjska jest ceniona przede wszystkim ze względu na swoją niezwykłą mleczność. Jednak rasa ta była wytwarzana z myślą o mleku, mięsie i wełnie. Nas interesuje jednak użytkowość wełnista. 

    Wełna tej owcy jest jednolita półgruba a przy tym niezwykle długa i biała. Zaliczamy ją do wełen krzyżówkowych. Pod wieloma względami przypomina wełnę polskich owiec długowełnistych, co nie dziwi biorąc pod uwagę, jak wielki był jej udział w tworzeniu lub poprawianiu tych ras.

    Jako wełna krzyżówkowa w Polsce Ludowej mogła być wykorzystywana w przemysłowej produkcji włóczek. Dziś jest ciekawym surowcem rękodzielniczym, którym powinny zainteresować się przede wszystkim – choć nie tylko – początkujące prządki. Pozwala na tworzenie przędzy zgrzebnej i czesankowej. Długie i stosunkowo proste włókna predysponują ją w szczególności do przędzenia czesankowego.

    Dzianina wykonana z tej wełny może być nieco szorstka, ale nie tak drapiąca, jak dzianina z wełen mieszanych.

    Owca fryzyjska jest ósmą Owcą Miesiąca!

  • ||

    Wełna czarnogłówki. Owca Miesiąca!

    PrzezEwa Rozkosz

    Czarnogłówka to owca mięsna charakteryzująca się jednolitą białą wełną oraz czarną głową. Dawniej rasę tę doskonalono nie tylko w kierunku mięsnym, ale także wełnistym. W jej pochodzeniu wykorzystano angielskie owce krótkowełniste, określane mianem ras daunowych (ang. Down), których nazwa wywodzi się od wapiennych wzgórz południowej Anglii. Dlatego, choć w polskiej klasyfikacji wełna czarnogłówki zaliczana jest do wełen krzyżówkowych, można ją również przypisać do węższej grupy wełen daunowych. Świadczą o tym jej charakterystyczne cechy, takie jak jej mała wysadność kredowy połysk oraz obecność pojedynczych ciemnych włókien. Wełny daunowe zaliczane są do grupy wełen odzieżowych, co jest dobrą przesłanką do podjęcia prób obróbki i przędzenia wełny czarnogłówki.

  • |

    Wełna quessanta. Owca Miesiąca!

    PrzezEwa Rozkosz

    Quessant to najmniejsza rasa owiec na świecie, wywodząca się z francuskiej wyspy Ouessant. W Polsce spotykana jest przede wszystkim w hodowlach hobbystycznych oraz ogrodach zoologicznych. Produkuje wełnę mieszaną, charakterystyczną dla ras prymitywnych, występującą w różnych odmianach barwnych, choć najczęściej spotyka się osobniki o brunatnym runie.

    Wełna quessanta zaliczana jest do wełen cienkich w grupie wełen mieszanych. Mimo stosunkowo niewielkiej średnicy włókien uzyskana z niej przędza i wykonane z niej dzianiny zachowują cechy typowe dla wełen prymitywnych – są wyraźnie szorstkie i najlepiej sprawdzają się u osób o niewielkiej wrażliwości skóry na drapanie. Jednocześnie jest to bardzo interesujący surowiec do eksperymentów związanych z ręczną obróbką wełny, w szczególności z przędzeniem.

    Quessant jest szóstą Owcą Miesiąca!

  • ||

    Wełna merynosa polskiego. Owca Miesiąca!

    PrzezEwa Rozkosz

    Merynos polski to jedna z trzech polskich ras merynosów. Charakteryzuje się miękką i delikatną wełną. To zasługa niezwykle cienkich włókien puchowych ją budujących. Z tego względu wełna merynosowa jest najbardziej ceniona na rynku tekstylnym. Obróbka ręczna tej wełny to jednak istna sinusoida emocji. Wełna potna jest trudna w praniu, łatwo filcuje się pod wpływem zmian temperatury czy ugniatania. Jednocześnie jej przędzenie jest satysfakcjonujące, a uzyskana przędza zaskakująco miękka i nieporównywalna pod tym względem z wełną od innych ras owiec. Merynos polski jest trzecią Owcą Miesiąca!

  • Zespoły włosowe tworzące owcze runo

    PrzezEwa Rozkosz

    Porastające ciało owcy i sąsiadujące włókna wełny łączą się ze sobą, tworząc zespoły włosowe. W zależności od kształtu, typu włókien, a także sposobu ich połączenia u owiec wyróżnia się następujące zespoły włosowe: słupki, półsłupki, kosmyki oraz loki (loczki). Zespoły te mówią wiele o właściwościach wełny i są charakterystyczne dla określonych ras owiec. Znajomość tych nazw pozwala lepiej zrozumieć surowiec, z którym pracujemy, ułatwia także wymianę informacji o wełnie.

  • ||

    Wełna owcy romanowskiej. Owca Miesiąca!

    PrzezEwa Rozkosz

    Owca romanowska ma wełnę mieszaną. Składa się przede wszystkim z trzech typów włókien – puchu, włókien rdzeniowych i włókien przejściowych – które tworzą zespoły włosowe zwane kosmykami. Puch ma kolor biały, a włókna rdzeniowe czarny, dzięki czemu wełna zyskuje siwoniebieską barwę. Włókna puchowe przeważają w runie, co nadaje mu miękki chwyt – rzadką cechę w wełnie mieszanej. Jej obróbka jest bardziej wymagająca niż obróbka wełny jednolitej, w szczególności gdy zechcemy ograniczyć się do włókien puchowych. Przędza z mieszanych włókien wełny owcy romanowskiej umożliwia realizację różnorodnych projektów dziewiarskich i przypadnie do gustu przede wszystkim miłośnikom wyrobów o rustykalnym charakterze, którzy nie odczuwają dyskomfortu w kontakcie z  grubszą wełną. Owca romanowska jest drugą Owcą Miesiąca!

  • |

    Barwniki i Wełna – kolektywny projekt Dzikich Barw

    PrzezEwa Rozkosz

    BARWNIKI I WEŁNA to nowy, kolektywny projekt Dzikich Barw. Jego główną bohaterką jest wełna pochodząca od owiec utrzymywanych w Polsce. W ramach projektu próbki wełny zostaną uprzędzione oraz zafarbowane przy użyciu naturalnych barwników. Każdy etap przedsięwzięcia – od pozyskania wełny po jej barwienie – opiera się na zaangażowaniu społeczności. Celem projektu nie jest porównywanie efektów barwienia w ściśle powtarzalnych warunkach, lecz stworzenie przestrzeni do wspólnego, praktycznego doświadczania farbierskiej pracy z polską wełną od różnych ras owiec.

  • ||

    Wełna owcy olkuskiej. Owca Miesiąca!

    PrzezEwa Rozkosz

    Owca olkuska ma wełnę jednolitą a przy tym średniogrubą lub półgrubą i jasną. Wśród podobnych sobie owiec, a więc owiec długowełnistych, jej wełna wyróżnia się miękkością i delikatnością. Łatwo poddaje się obróbce, w tym praniu i przędzeniu, a przygotowana z niej przędza idealnie sprawdzi się w różnych projektach dziewiarskich. 

    Owca olkuska jest pierwszą Owcą Miesiąca!

    Owca Miesiąca to wspólna inicjatywa Projektu Polska Wełna oraz Owce w Polsce, której celem jest przedstawienie ras owiec występujących w Polsce i ich wełny. Inicjatywę wspiera ilustracyjnie Lusia Knits.