Owce
Rasy owiec i ich wełna
Obecnie w Polsce hodowanych jest kilkadziesiąt ras owiec. Największe znaczenie mają rasy objęte programami hodowlanymi realizowanymi przez Polski Związek Owczarski, w szczególności te chronione – rasy zachowawcze. Największą liczebnością wyróżniają się: merynos polski w starym typie, owce wielkopolskie, pomorskie, uhruskie, kamienieckie, czarnogłówka, cakiel podhalański i wrzosówka. Popularne są także: owca kameruńska (rasa szerstna, pozbawiona runa) oraz rozmaite mieszańce górskie oraz mięsne.
Każda z ras różni się od siebie nie tylko wyglądem (eksterierem), użytkowością czy zdrowotnością, ale także rodzajem runa (okrywy). Runa różnią się od siebie przede wszystkim grubością i długością, ale także heterogenicznością włókien (okrywy mieszane lub jednolite), połyskiem, wydajnością pralniczą (zabrudzenie, otłuszczenie), karbikowatością czy przydatnością technologiczną. Dla każdej rasy, a dawniej każdej sztuki określano także wydajność strzyżną, czyli ciężar wełny uzyskanej w wyniku strzyży (masa jednego runa).
Poniżej opisano 24 rasy owiec, najważniejsze z punktu widzenia dziedzictwa polskiego rolnictwa oraz liczebności i dostępności w kraju.
Cechy wełny
Zgodnie z dostępną literaturą opisano wybrane cechy technologiczne, w tym sensoryczne wełen owiec wybranych ras. Należy pamiętać, że są to właściwości orientacyjne lub wzorcowe, określone zwykle w wyniku prac badawczych (na danej grupie, a nie całej populacji zwierząt). Mogą różnić się od właściwości rzeczywistych w zależności m.in. od genetyki oraz stanu utrzymania zwierząt. Są także różne nie tylko dla stada, ale i konkretnych sztuk do niego należących.
Cechy wełen podano dla maciorek. Tryki posiadają runa nawet dwukrotnie cięższe, zwykle także nieco grubsze.
Z uwagi na specyfikę strzyży, wydajność strzyżna oraz wysadność wełny dotyczy wełen w odroście rocznym u ras o okrywie jednolitej oraz półrocznym dla ras o okrywie mieszanej.
Niektóre dane są niepełne. Brak niektórych parametrów nie oznacza, że dana cecha nie występuje u owiec opisanej rasy. Terminy użyte w charakterystykach owczej wełny zostały szczegółowo wyjaśnione na stronie Wełna.
Autorem metodyki sporządzenia opisów, opisów a także większości prezentowanych poniżej zdjęć jest Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce).
Białogłowa owca mięsna
Pochodzenie: Polska
Występowanie: głównie woj. wielkopolskie, kujawsko-pomorskie, łódzkie
Grupa: owce mięsne
Runo: jednolite, półzamknięte lub półotwarte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 3 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 56–62%
Wełna:
– wysadność (długość): 8 cm
– grubość: 31–35 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Cakiel podhalański
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. małopolskie
Grupa: cakle
Okrywa: mieszana, otwarta, biała
Wydajność strzyżna: 1,5 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 64–70%
Wełna:
– strzechowa
– karbikowatość: brak
– włókna puchowe: 24–29 μm, 3,5 cm
– włókna rdzeniowe: 37–60 μm, 12,5 cm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Czarnogłówka
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. pomorskie, warmińsko-mazurskie, dolnośląskie, śląskie, małopolskie, podkarpackie, łódzkie, pojedyncze stada w innych województwach
Grupa: owce mięsne
Runo: jednolite, półzamknięte lub półotwarte, kremowobiałe lub stalowobiałe
Wydajność strzyżna: 4 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 55–60%
Wełna:
– krzyżówkowa krótka
– wysadność (długość): 8–10 cm
– karbikowatość: płaska lub normalna
– połysk: kredowy lub normalny
– grubość: 33–35 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Ile de france
Pochodzenie: Francja
Występowanie: woj. podlaskie, świętokrzyskie, łódzkie
Grupa: owce mięsne
Runo: jednolite, półzamknięte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 4 kg
Wydajność pralnicza (rendament): 50%
Wełna:
– wysadność (długość): 8 cm
– karbikowatość: normalna
– połysk: normalny
– grubość: 23–31 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Kamieniecka
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. warmińsko-mazurskie, pomorskie, mazowieckie, podlaskie
Grupa: owce długowełniste
Runo: jednolite, półzamknięte lub półotwarte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 5 kg
Wydajność pralnicza (rendament): 63%
Wełna:
– krzyżówkowa długa
– wysadność (długość): 11–13 cm
– karbikowatość: płaska
– połysk: półlustrowy
– grubość: 28–40 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Merynos polski
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. wielkopolskie, kujawsko-pomorskie, dolnośląskie, opolskie, zachodniopomorskie
Grupa: merynosy
Runo: jednolite, zamknięte, białe
Wydajność strzyżna: 5 kg
Wydajność pralnicza (rendament): 42–49%
Wełna:
– cienka (tzw. merino)
– wysadność (długość): 7–8 cm
– karbikowatość: wysoka
– połysk: normalny
– grubość: 22–26 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Merynos polski barwny
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. kujawsko-pomorskie
Grupa: merynosy
Runo: jednolite, zamknięte, brązowe, niekiedy siwe
Wydajność strzyżna: 5 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 42–49%
Wełna:
– cienka (tzw. merino)
– wysadność (długość): 7–8 cm
– karbikowatość: wysoka
– połysk: normalny
– grubość: 22–26 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Merynos polski w starym typie
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. wielkopolskie, kujawsko-pomorskie, lubuskie, dolnośląskie, łódzkie, mazowieckie, lubelskie
Grupa: merynosy
Runo: jednolite, zamknięte, białe
Wydajność strzyżna: 5 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 42–49%
Wełna:
– cienka (tzw. merino)
– wysadność (długość): 7–8 cm
– karbikowatość: wysoka
– połysk: normalny
– grubość: 22–26 μm
Fot. Ewa Rozkosz
Olkuska
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. dolnośląskie, śląskie, małopolskie, podkarpackie, łódzkie, pojedyncze stada w innych województwach
Grupa: owce długowełniste
Runo: jednolite, półotwarte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 3 kg
Wydajność pralnicza: 56-64%
Wełna:
– krzyżówkowa długa
– wysadność (długość): 11–14 cm
– karbikowatość: płaska
– połysk: półlustrowy
– grubość: 29–34 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Polska owca górska
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. małopolskie
Grupa: cakle
Okrywa: mieszana, otwarta, biała
Wydajność strzyżna: 1,7 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 64–70%
Wełna:
– strzechowa
– karbikowatość: brak
– włókna puchowe: 28–35 μm, 5–10 cm
– włókna przejściowe: 60 μm, 8–12 cm
– włókna rdzeniowe: 50–80 μm, 8–16 cm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Polska owca górska barwna
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. małopolskie
Grupa: cakle
Okrywa: mieszana, otwarta, brązowa, niekiedy lekko siwa lub ruda
Wydajność strzyżna: 1,7 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 64–70%
Wełna:
– strzechowa
– karbikowatość: brak
– włókna puchowe: 29 μm
– włókna przejściowe: 56 μm
– włókna rdzeniowe: 66 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Polska owca nizinna
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. łódzkie, podlaskie, lubelskie, świętokrzyskie
Grupa: owce nizinne
Runo: jednolite, półzamknięte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 5,5 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 52–58%
Wełna:
– krzyżówkowa klasyczna
– wysadność (długość): 10–12 cm
– karbikowatość: normalna
– połysk: normalny
– grubość: 26–32 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Polska owca pogórza
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. dolnośląskie, śląskie, małopolskie, podkarpackie
Grupa: owce długowełniste
Runo: jednolite, półotwarte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 4,5 kg
Wełna:
– krzyżówkowa długa
– wysadność (długość): 15–16 cm
– karbikowatość: płaska
– połysk: półlustrowy
– grubość: 35–40 μm
Fot. Ewa Rozkosz
Polski corriedale
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. łódzkie, podlaskie
Grupa: owce nizinne
Runo: jednolite, półzamknięte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 6 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 56–62%
Wełna:
– krzyżówkowa klasyczna
– wysadność (długość): 10–15 cm
– karbikowatość: normalna
– połysk: lustrowy
– grubość: 26–34 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Pomorska
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. pomorskie, zachodniopomorskie, kujawsko-pomorskie, warmińsko-mazurskie, podlaskie
Grupa: owce długowełniste
Grupa: owce długowełniste
Runo: jednolite, półotwarte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 5 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 60%
Wełna:
– krzyżówkowa długa
– wysadność (długość): 10–15 cm
– karbikowatość: płaska
– połysk: półlustrowy
– grubość: 35–40 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Romanowska
Pochodzenie: Rosja
Występowanie: woj. wielkopolskie, podlaskie
Okrywa: mieszana, otwarta lub półotwarta, siwoniebieska
Wydajność strzyżna: 1-1,5 kg (2-3 kg rocznie)
Wydajność pralnicza (rendement): 60–70%
Wełna:
– kożuchowa
– karbikowatość: płaska lub brak
– włókna puchowe: 18–24 μm, 6 cm (12 cm w odroście rocznym)
– włókna przejściowe: 35 μm
– włókna rdzeniowe: 60–90 μm, 4 cm (8 cm w odroście rocznym)
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Suffolk
Pochodzenie: Wielka Brytania
Występowanie: woj. zachodniopomorskie, pojedyncze stada w całej Polsce
Grupa: owce mięsne
Runo: jednolite, półzamknięte, stalowobiałe
Wydajność strzyżna: 2–4 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 50–60%
Wełna:
– krzyżówkowa krótka
– wysadność (długość): 5–9 cm
– karbikowatość: płaska lub normalna
– połysk: kredowy
– grubość: 26–35 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Świniarka
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. zachodniopomorskie, łódzkie, małopolskie, podkarpackie, lubelskie, podlaskie
Okrywa: mieszana, otwarta, biała
Wydajność strzyżna: 1 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 64–70%
Wełna:
– koziarowata
– karbikowatość: brak
– Włókna puchowe: 22–26 μm,
– Włókna przejściowe: 39–45 μm,
– Włókna rdzeniowe: 47–60 μm, 9 cm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Uhruska
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. lubelskie
Grupa: owce nizinne
Runo: jednolite, półzamknięte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 5,5 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 53–58%
Wełna:
– krzyżówkowa klasyczna
– wysadność (długość): 10–12 cm
– karbikowatość: normalna
– połysk: normalny
– grubość: 26–32 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Wielkopolska
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. wielkopolskie, lubuskie, łódzkie, wielkopolskie, świętokrzyskie, pomorskie
Grupa: owce nizinne
Runo: jednolite, półzamknięte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 5,5 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 56–58%
Wełna:
– krzyżówkowa klasyczna
– wysadność (długość): 10–12 cm
– karbikowatość: normalna
– połysk: normalny
– grubość: 26–33 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Wrzosówka
Pochodzenie: Polska
Występowanie: cała Polska, głównie woj. podlaskie
Okrywa: mieszana, otwarta, siwa lub czarna
Wydajność strzyżna: 1 kg (2 kg rocznie)
Wydajność pralnicza (rendement): 62–67%
Wełna:
– kożuchowa
– karbikowatość: brak
– włókna puchowe: 18–34 μm, 5–8 cm (10-16 cm w odroście rocznym)
– włókna przejściowe: 33–62 μm, 4–6 cm (8-12 cm w odroście rocznym)
– włókna rdzeniowe: 40–60 μm, 5–8 cm (10-16 cm w odroście rocznym)
– włókna nietypowe: 58–109 μm, 2–4 cm (4-8 cm w odroście rocznym)
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Wschodniofryzyjska owca mleczna
Pochodzenie: Niemcy, Holandia
Występowanie: woj. wielkopolskie, zachodniopomorskie, dolnośląskie, śląskie, małopolskie, pojedyncze stada w całej Polsce
Runo: jednolite, półotwarte, kremowobiałe, niekiedy brązowe
Wydajność strzyżna: 4,5 kg
Wydajność pralnicza (rendement): 60–70%
Wełna:
– krzyżówkowa długa
– wysadność (długość): 13–20 cm
– karbikowatość: płaska
– połysk: półlustrowy
– grubość: 33–40 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)
Żelaźnieńska
Pochodzenie: Polska
Występowanie: woj. łódzkie, podlaskie, mazowieckie, świętokrzyskie
Grupa: owce nizinne
Runo: jednolite, półzamknięte, kremowobiałe
Wydajność strzyżna: 5kg
Wełna:
– krzyżówkowa klasyczna
– wysadność (długość): 10 cm
– karbikowatość: normalna
– połysk: normalny
– grubość: 31–33 μm
Fot. Maksymilian Perzyński (Owce w Polsce)